16 բաղաձայն են (b, c, d, f, g, h, l, m, n, p, q, r, s, t, v, z)
5՝ ձայնավոր (a, e, i, o, u)
A; a
a
B; b
bi
C; c
ci
D; d
di
E; e
e
F; f
effe
G; g
gi
H; h
acca
I; i
i
L; l
elle
M; m
emme
N; n
enne
O; o
o
P; p
pi
Q; q
qu
R; r
erre
S; s
esse
T; t
ti
U; u
u
V; v
vu / vi
Z; z
zeta
Գործնականում օգտագործվում են նաև 5 տառեր (օտարերկրյա ծագմամբ):
x — կարդում ենք ICSk —կարդում ենք cappa
w — doppia vu
y — ipsilon / i greca
j — i lunga
Եկեք ծանոթանանք մի քանի բառերի և դրանց թարգմանությանը.alba – լուսաբացbòtte – հարվածներscòpo – նպատակ, մտադրությունbambina – աղջիկdònna – կինmatita – մատիտfèsta – տոն
e, o ձայնավորների գրական արտասանությունը հանդիպում է հիմնականում Հռոմում և Տոսկանիայում: Իտալիայի մյուս մասերում, փակ և բաց o, e – ի միջև արտասանության հստակ տարբերություն հաճախ չի հնչում:
Իտալերենում կա 5 ձայնավոր և 7 հնչյուն, քանզի o և e տառերը կարող են լինել բաց ու փակ (a, e՝, e՛, i, o՝, o՛, u)
Իտալերենի այբուբենը բաղկացած է 16 բաղաձայնից և 6 ձայնավորից
Կան որոշ դժվար արտասանություններ
c + a, o, u = կարդում ենք — k (կ) — [cane – շուն, casa – տուն, cuore – սիրտ]
C + h + i = կարդում ենք — (կ) — [chiesa – եկեղեցի, chiave – բանալի]
c + i, e = կարդում ենք — (չ) — [cena – ընթրիք, cibo – սնունդ, cipolla – սոխ]
c + i, a, o = կարդում ենք — (չ) — [ciao – բարև / հաջող, cielo – երկինք]
g + a, o, u = կարդում ենք — (գ) — [gatto – կատու, guerra – պատերազմ, gusto – ճաշակ]
gh + i, e = կարդում ենք — (գ) — [Margherita]
sc + h + e, i = կարդացվում է — (սկ ) — [maschile – արական, schema – սխեմա, scherzo – կատակ, scuola – դպրոց]
gli — կարդացվում է — (լь) [moglie – կին, voglia – ցանկություն]
gn — (նь) — [bisogno – կարիք, spagnolo – իսպանացի]
s — բառասկզբում կարդացվում է (ս) — [sedia – աթոռ]
s — կարդացվում է (զ) եթե գտնվում է 2 ձայնավորի միջև — [mese – ամիս, riso – բրինձ]
s — b, d, g, l, m, n, r, v բաղաձայներից առաջ կարդացվում է (զ)
ss — կարդացվում է (ս) — [cassa – կանխիկ, spesso – հաճախ]
s + c = (շ) — [pesce – ձուկ, uscita – ելք]
z — բառասկզբում կարդացվում է (ձ) — [zero – զրո, zona – գոտի]
z — կարդացվում է (ց) -ia, -ie, -io առաջ — [grazie – շնորհակալություն]
z — կարդացվում է (ձ) –izzare սուֆիկսի դեպքում — [ipotizzare – ենթադրել]
z — կարդացվում է (ց) -anza, -enza, -ezza, -zione սուֆիկսների դեպքում — [lezione – դաս, zitto – լուռ]
q — կարդացվում է (կ), այն միշտ հանդիպում է բառասկզբում` “u” տառի կապակցությամ — [qui – այստեղ, questo – այս]
cq — կարդացվում է (կկ) – միշտ միասին են գրվում
h — տառը բառամիջում չի կարդացվում, օգտագործում ենք c, g տառերի արտասանությունը փոխելու համար և գործածում ենք avere բայի (ho, ha…)ու ձայնարկությունների մեջ (oh, ah… )
Իտալիա (իտալ.՝ Italia), պաշտոնապես Իտալիայի Հանրապետություն (իտալ.՝ Repubblica italiana), ունիտար խորհրդարանական հանրապետություն Եվրոպայում: Տեղակայված է Միջերկրական ծովի սրտում: Իտալիան ազատ ցամաքային սահմաններ ունի Ֆրանսիայի, Շվեյցարիայի, Ավստրիայի, Սլովենիայի, ՍանՄարինոյի և Վատիկանի հետ: Իտալիայի տարածքը կազմում է 301.338 կմ քառակուսի (116,347 քառակուսի մղոն) և հիմնականում ունի հանգիստ սեզոնային և միջերկրածովային կլիմա: Իր տեսքի պատճառով հաճախ այն անվանում են lo Stivale (կոշիկ): 61 միլիոն բնակչությամբ Իտալիան չորրորդ ամենախոշոր բնակչություն ունեցող երկիրն է Եվրոպական միությունում:
Անտիկ ժամանակաշրջանում հին կարթագենացիները, փյունիկիացիները և հույները Իտալիայի հարավում հիմնել են բնակավայրեր․ էտրուսկները և կելտերը բնակվել են Իտալիայի կենտրոնական հատվածում, իսկ հյուսիսում բնակվել են հին իտալական տարբեր ցեղեր և ժողովուրդներ, որոնք հետագայում սփռվել են ողջ Ապենինյան թերակղզով մեկ:
Ներկայումս Իտալիայի տնտեսությունն իր մեծությամբ երրորդն է Եվրագոտում և ութերորդը` աշխարհում: Ազգային հարստության ցուցանիշներով Իտալիան յոթերորդն է աշխարհում, իսկ երկրի կենտրոնական բանկում ոսկու պահուստների ցուցանիշներով՝ երրորդը աշխարհում: Իտալիան ունի մարդկային զարգացվածության բարձր աստիճան և կյանքի միջին տևողության ցուցանիշներով վեցերորդն է աշխարհում: Երկիրը մեծ դեր ունի տարածաշրջանի տնտեսական, ռազմական, մշակութային, դիվանագիտական զարգացման գործընթացում: Իտալիան Եվրոպական միության հիմնադիր և առաջատար անդամներից մեկն է: Բացի այդ անդամակցում է միջազգային այնպիսի կազմակերպությունների աշխատանքներին, ինչպիսիք են՝ ՄԱԿ-ը, ՆԱՏՕ-ն, ՏՀԶԿ-ն, ԵԱՀԿ-ն, ԱՀԿ-ն, Մ7/Մ8, Մ20, Միջերկրածովյան միությունը, Եվրոպայի Խորհուրդը և այլն: Որպես մշակութային կենտրոն, Իտալիայում են գտնվում Համաշխարհային ժառանգության 51 օբյեկտներ: Այս ցուցանիշով Իտալիան առաջինն է աշխարհում: Իտալիան հինգերորդ ամենաշատ զբոսաշրջիկներ ընդունող երկիրն է աշխարհում:
Շառլ Ազնավուրի (իսկական անուն-ազգանունը՝ Վաղինակ Ազնավուրյան) հայրը՝ Միշան, ծնվել է Վրաստանի Ախալցխա, մայրը՝ Թուրքիայի Իզմիր քաղաքներում: Շառլի ընտանիքն ամուր կապված էր ազգային սովորույթներին, մայրենի լեզվին, եկեղեցուն: Ծնողները մասնակցում էին հայերի կազմակերպած թատերական ներկայացումներին, որոնց ներկա էր լինում նաև Շառլը: Մանկուց նա մեծ հետաքրքրություն ուներ արվեստի հանդեպ: Հաճախում էր թատերական դպրոց: Ծնողներին օգնելու համար պատանի Շառլը ելույթներ էր ունենում փոքր ներկայացումներում, երգում եկեղեցում:
Շառլը մանուկ հասակում:
Ավելի ուշ սկսել է երգեր գրել ժամանակի ճանաչված երգիչների համար: 1946 թ-ին ծանոթացել է հանրահայտ երգչուհի Էդիտ Պիաֆի հետ, և միասին շրջագայել են համերգներով: Սկզբնական շրջանում երգել է Պիեռ Ռոշի հետ: Համընդհանուր ճանաչման է հասել 1959 թ-ին՝ Փարիզի «Օլիմպիա» համերգասրահում ելույթից հետո:
Երգել է աշխարհի գրեթե բոլոր լավագույն համերգասրահներում, համերգներով հանդես է եկել նաև Երևանում: Ազնավուրը գրել է 1000-ից ավելի երգեր՝ «Սա է վերջը», «Մամա», «Իզաբել», «Երկու կիթառ», «Սիրուց հետո», «Ջահելություն» և այլն: Նրա երգերի սկավառակները թողարկվել են միլիոնավոր օրինակներով, բանաստեղծությունները թարգմանվել և լույս են տեսել առանձին գրքերով: Նա իր երգերի լավագույն կատարողն է: Ազնավուրը երգել է Լուչանո Պավարոտիի, Պլաչիդո Դոմինգոյի, Լայզա Մինելիի, Միրեյ Մաթյոյի, Պատրիսիա Կաասի հետ: Դստեր՝ Սեդայի հետ կատարել է Սայաթ-Նովայի «Աշխարհումս» երգը: Գրել է նաև օպերետային երաժշտություն:
Ազնավուրը նկարահանվել է 60-ից ավելի կինոնկարներում՝ «Հռենոսի անցումը», «Սատանան և տասը պատվիրանները», «Հայր Գորիո» և այլն, իսկ «Գլուխը՝ պատը» ֆիլմի համար արժանացել է «Բյուրեղյա աստղ» մրցանակի: Ուշագրավ է նրա դերակատարումը Ատոմ Էգոյանի «Արարատ» ֆիլմում, որը նվիրված է Մեծ եղեռնին:։
Ազնավուրը մշտապես սատար է կանգնում Հայաստանին։ Հայկական թեմաներով են նրա «Քեզ համար Հայաստան», «Նրանք ընկան» (Ցեղասպանության 60-ամյակին), «Ինքնակենսագրություն» երգերը։
1988թ. Սպիտակի երկրաշարժից անմիջապես հետո հիմնադրել է «Ազնավուրը Հայաստանին» բարեգործական հիմնադրամը։ 2009թ. մայիսից Շվեյցարիայում ՀՀ դեսպանն է և Ժնևի ՄԱԿ-ի գրասենյակում ՀՀ մշտական ներկայացուցիչը:
1964, 1996 և 2006 թթ. համերգներ է տվել ՀՀ-ում։ Արժանացել է Ֆրանսիայի բարձրագույն պետական պարգևների։ 2008-ից Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի է: Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Գրիգոր Լուսավորիչ» շքանշանով: Հայաստանի ազգային հերոսի կոչում է ստացել 2004թ.: Պարգևատրվել է նաև Հայրենիքի շքանշանով:
Ազնավուրի անունով կոչվել են հրապարակ Երևանում, Վաղարշապատի դրամատիկական թատրոնը, իսկ 2000 թ-ին Գյումրիում՝ նրա անվան հրապարակում, կանգնեցվել է հուշարձանը: Ազնավուրի մոմե արձանը 2004 թ-ին դրվել է Մադամ Տյուսոյի թանգարանում: 2009 թ-ին Երևանում բացվել է Ազնավուրի թանգարանը:
Շառլ Ազնավուրը մահացել է 2018 թվականի հոկտեմբերի 1-ին իր Մուրիեսում (Բուշ դյու Ռոն) գտնվող տանը։ Դիահերձումից հետո պարզ դարձավ, որ մահվան պատճառը թոքերի այտուցն է։
Հոկտեմբերի 5-ին Ազնավուրի հիշատակին ազգային տուրք մատուցվեց Փարիզի «Հաշմանդամների տուն» ռազմական համալիրում, երկրի նախագահ՝ Էմանուել Մակրոնի մասնակցությամբ, որը նրան անվանեց «Ֆրանսիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը»։ Հոկտեմբերի 6-ին Փարիզի Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցում տեղի ունեցավ Ազնավուրի հուղարկավորության արարողությունը։ Ազնավուրը թաղված է Մոնֆոր Լամորի համայնքի 12-րդ դարի վանքի տարածքում գտնվող ընտանեկան դամբարանում:
Պարգևներ՝
1963, 1971 և 1980 թթ.՝ Էդինսոնի մրցանակ
1971 թ.՝ Ոսկե առյուծ պատվավոր մրցանակ «Mourir d’aimer» երգի իտալական տարբերակի համար
1995 թ.՝Ֆրանսիական ակադեմիայի մեծ մեդալ
1995 թ.՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ում Հայաստանի բարի կամքի մշտական դեսպան
1996 թ.՝ Երգահանների Փառքի սրահի մրցանակ
1997 թ.՝ Ֆրանսիական Victoire մրցանակ, տարվա տղամարդ արտիստ
1997 թ.՝ Պատվավոր Ցեսար մրցանակ
1989 թ.՝ Պատվո լեգեոնի շքանշան՝ ասպետի աստիճան
1997 թ.՝ Պատվո լեգեոնի շքանշան՝ սպայի աստիճան
2001 թ.՝ Գյումրու պատվավոր քաղաքացի
2003 թ.՝ Պատվո լեգեոնի շքանշան՝ կոմանդորի աստիճան
1997 թ.՝ Ֆրանսիայի Արվեստի և գրականության շքանշան՝ կոմանդորի աստիճան
2000 թ.՝ Ֆրանսիայի Վաստակի համար շքանշան՝ կոմանդորի աստիճան
2004 թ.՝ «Հայաստանի ազգային հերոս» կոչում
2006 թ.՝ Պատվավոր մրցանակ Կահիրեի 30-րդ կինոփառատոնին
2008 թ.՝ Կանադայի շքանշան՝ պատվավոր սպայի աստիճան
2008 թ.՝ Հայաստանի քաղաքացիության շնորհում
2009 թ.՝ MIDEM. Կյանքի ընթացքում նվաճումների մրցանակ
2009 թ.՝ Արցախի Գրիգոր Լուսավորչի շքանշան
2009 թ.՝ Քվեբեկի ազգային շքանշան՝ սպայի աստիճան
2010 թ.՝ Ռուսաստանի Պատվո շքանշան՝ Ռուսաստանի և Ֆրանսիայի միջև մշակութային կապերի ամրապնդման համար
2014 թ.՝ Ռուբեն Մամուլյանի անվան հատուկ մրցանակ «Հայակ» մրցանակաբաշխության ժամանակ, Ազնավուրի՝ համաշխարհային կինոյում ունեցած դերի համար
2018 թ.՝ Ճապոնիայի Ծագող արևի շքանշան ոսկե ճառագայթներով և սալիկով:
Հետաքրքիր փաստեր Ազնավուրի կյանքից
Մաեստրոն չէր սիրում նշել իր ծննդյան տարեդարձը եւ չէր սիրում հիշել իր տարիքը։ Նրա կարծիքով՝ մարդը նաեւ զառամյալ տարիքում պետք է ապրի այնպես, ասես 30 տարեկան է։
Իր տանը Ազնավուրը ցանկացել է ամեն սենյակ կահավորել ինչ–որ ժամանակաշրջանի ոճով՝ բարոկոյից մինչեւ մոդեռն։
80 սանտիմենտր բարձրություն ու մոտ 8 կգ քաշ ուներ Ազնավուրի ձայնագրությունների ամբողջությունը։
2010 թվականին լեռնագնաց Սերգեյ Քայֆաջյանը նվաճել է Պամիրի գագաթներից մեկը, որն անվանել է հռչակավոր հայազգի շանսոնյե Շառլ Ազնավուրի անունով։ Լեռան գագաթին լեռնագնացը իր աշխարհահռչակ հայրենակցի նկարն է տեղադրել։
Ազնավուրը ծովանկարիչ Հովհաննես Այվազովսկու տաղանդի երկրպագուն էր։
2000 թվականի նոյեմբերին 76-ամյա շանսոնյեն նշանակվել է Ֆրանսիայի մշակույթի նախարար։
Ֆրանսիայում կա հատուկ «Նարինջ» մրցանակ, որը շնորհվում է լրագրողների կողմից մամուլի նկատմամբ բարյացկամությամբ առանձնացող հանրային դեմքերին։ 1970 թվականին Ազնավուրը մի ամբողջ զամբյուղ նարինջներ է ստացել՝ ի նշան շնորհակալության մամուլի առաջ բաց լինելու եւ լրագրողների աշխատանքի նկատմամբ հարգանքի համար։
Իր բոլոր ճանապարհորդություններին մաեստրոն նոտաների հետ մեկտեղ վերցնում էր լավագույն ռեստորանների ուղեցույց, իսկ համերգից առաջ կուշտ ուտում էր եւ մի քանի գավաթ գինի էր խմում։ Նախընտրում էր ֆրանսիական ու իտալական խոհանոցը։
Ազնավուրին շնորհվել էր «Կանադայի ասպետ» պատվավոր կոչումը։ Այս տիտղոսը կրող ամենահայտնի 75 կանադացիների շարքում նա միակ օտարերկրացին էր։
2009 թվականի մայիսի 5-ինց կատարում էր Շվեյցարիայում Հայաստանի դեսպանի պարտականությունները, Ժնեւում ՄԱԿ-ի շտաբ կայանում հանրապետության մշտական ներկայացուցիչն էր:
2017 թվականի մայիսին Երեւանի օպերայի եւ բալետի թատրոնում ներկայացվել է «Բոհեմ» բալետը, որը նվիրված էր Ազնավուրի արվեստին։ Ներկայացման հիմքում ընկած էր շանսոնյեի 12 երգերը։ Շնորհանդեսին ներկա էր անձամբ մաեստրոն։
Աշխարհահռչակ շանսոնյեն արտասովոր գրական շնորհ ուներ։ Նա երեք ինքնակենսագրական գրքերի հեղինակ է՝ «Ազնավուրը Ազնավորի մասին», «Անցյալն ու ապագան , «Բարձր շշուկով» եւ «Իմ հայրը հսկա է» պատմվածների ժողովածուն։
Շառլի ծնողները նրան Շահնուր անվանումն էին տվել, սակայն երբ նա նոր էր ծնվել օտարերկրացի բուժքույրը չմտաբերելով երեխայի անունը նրան որպես «Շառլ» է կնքում:
Մեջբերումներ Ազնավուրի հայտնի խոսքերից՝
«Ի վերջո, դժվար կյանքս ու խաբված սերերս են, որ ինձ դարձրին այն, ինչ կամ ու համարձակվում եմ ասել, թող ինքնագովություն չթվա՝ ես ինձ դուր եմ գալիս»:
«Հիմա ես ունեմ տուն, ունեմ երկու մեքենա… բայց ես մենակ եմ: Ես չունեմ ամենակարևորը՝ իմ երկրորդ կեսը, որին սիրեի, որը ինձ սիրեր, որին ես կարողանայի ասել. «Ես շատ եմ զգում քո կարիքը, ես ուզում եմ քեզ պատմել ամեն, ամեն ինչ»: Չնայած ես շատախոս չեմ, բայց որոշ օրեր խիստ ցանկություն եմ ունենում ինձ հասկացող մեկին, պատմել այն բոլորը, ինչ անցնում է իմ գլխով»:
«Իհարկե, ես գիտեմ իմ արժեքը, բայց միևնույն ժամանակ, ես գիտեմ իմ թերությունները և երբեք չեմ մտածել, թե օժտված եմ ինչ որ յուրահատուկ կարողություններով: Այսպես ասեմ, ես ունեմ այն ամենը, ինչ ինձ պետք է: Միայն առանց կատակի: Ես սիրում եմ ծիծաղել, բայց նայած՝ ինչ առիթով: Ես ներում եմ պարզունակությունը, բայց չեմ ներում գռեհիկությունը, սիրում եմ նոր բաներ սովորել, ծանոթանալ նոր մարդկանց և մշակույթների հետ, բայց ամենաշատը սիրում եմ զարմացնել ինքս ինձ, քան ուրիշներին»:
«Եթե ինքներդ ձեր տեղը չթողնեք, այն ոչ ոք չի զբաղեցնի»:
Ես միշտ էլ սիրել եմ Ազնավուրին և նրա արվեստը: Կարծում եմ որքան էլ պատմեմ նրա մասին, մեկ է քիչ կլինի: Ինձ համար նա եզակի կերպար է : Ազնավուրն իր փառքի ճանապարհին տարբեր բեմերում ու հարցազրույցներում մշտապես հնչեցրել է Հայաստան անունը, պատմել Հայոց ցեղասպանության մասին, նաև, թե ինչու են ինքն ու իր նման միլիոնավոր հայեր հայրենիքը կորցրած՝ հայտնվել օտար երկրներում:
Ազնավուրն ասել է . «Մենք ծնվել ենք, որպեսզի մեռնենք, սակայն մինչ այդ պետք է ապրել»:
Ինչպես բոլորս, Մաեստրոն նույնպես ծնվել էր , որպեսզի մեռներ ,սակայն մինչ այդ նա ապրեց այնպիսի արժանավայել կերպով , որ նրա մասին դեռ կխոսեն հազարամյակներով:
Նա մշտապես ասում էր , որ եթե մարդը իր տեղը չթողնի, այն ոչ ոք չի զբաղեցնի: Այսօր նա թողել է իր տեղը, սակայն այլևս ոչ ոք այն զբաղեցնել չի կարող…
Սերունդ, մարդկանց տարիքային որոշակի խումբ, միևնույն պատմության դարաշրջանում ձևավորված մարդկանց ամբողջություն։
Իմ ընտանիքը կազմված է երեք սերնդից՝ տատիկիս սերունդը, ծնողներիս սերունդը , իմ և քրոջս սերունդը: Այս երեք սերունդների հասարակակարգերում տարբերությունները ակնհայտ են:
Ամբողջատիրական վարչակարգ
Ամբողջատիրական համակարգին բնորոշ կողմերն են՝ սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների փաստացի վերացումը, հասարակական կյանքի լիակատար ենթարկումը իշխանության շահերին և համատարած վերահսկության հաստատումը հասարակության նկատմամբ, քաղաքական ընդդիմության և այլախոհների հանդեպ բռնարարքների լայնածավալ կիրառումը։
Վարչակարգին հատկանշական էինհետևյալ կետերը՝
Պետությունը ճանաչվում էր իբրև միակ ստեղծագործ ուժը, որն ազգին առաջնորդում էր դեպի «պայծառ ապագա»։
Մենաշնորհ զինված պայքարի բոլոր միջոցների վրա:
Անհատից, ազգից, պետությունից ու կուսակցությունից վեր կանգնած էր առաջնորդը։
Հասարակությունում անհատը անվերապահորեն ենթարկվում էր մեծամասնությանը՝ հրաժարվելով սեփական մղումներից:
Տոտալիտարիզմը որակապես այլ երևույթ է ի տարբերություն ցանկացած տիպի այլ իշխանության, որքան դաժան էլ որ այն լինի:
Կրթական կյանքը սովետական Հայաստանում
1926 թ. սկզբներից Խորհրդային Հայաստանում կրթական կյանքն աննախադեպ կերպով զարգացում է ապրում: Զարգացման հիմնական ուղղություններն էին՝
Անգրագիտության վերացում
Պարտադիր տարրական կրթություն և ապա անցում յոթնամյա կրթության
Տեխնիկական կրթության կազմակերպում
Բարձրագույն կրթության կատարելագործում
Խորհրդային կրթական համակարգի ամենամեծ ձեռքբերումը դպրոցների ցանցի ընդլայնումն էր: Բացվեցին լիկկայաններ, որոնց շնորհիվ 10 տարում գրագիտության մակարդակը հասավ 70%-ի։ Ուսուցիչների կրթական մակարդակը բարձրացնելու նպատակով բացվեցին մանկավարժական ուսումնարաններ և համալսարաններ։
1920-ական թվականներին դպրոցը 9-ամյա էր։ 1932 թվականից ներդրվեց 10-ամյա կրթությունը։ Բացվեցին բազմաթիվ համալսարաններ և ինստիտուտներ։ Հայրենական մեծ պատերազմից հետո Հայաստանում կտրուկ ավելացավ դպրոցների թիվը՝ հասնելով 1600-ի։ Իսկ աշակերտների թիվը հասավ 600 հազարի։ 12-15 բուհերում սովորում էր 50-60 հազար ուսանող, ինչը տոկոսային հարաբերությամբ ԽՍՀՄ լավագույն ցուցանիշներից էր։
Հերթական անգամ անրդրադարձ կատարելով սովետական կյանքին , հասկացա որ մեր սերնդի կյանքը աննախադեպ առաջընթաց է ապրել: Մեր սերնդին տրված է ազատ խոսքի իրավունք, լայն հնարավորություններ տարբեր բնագավառներում, ինչը ըստ իս ամենակարևորն է զարգացման համար: Ժամանակները փոխվում են, նոր սերունդը դառնում է հին, իսկ հինը… Մենք նույնպես բացառություն չենք լինի, մենք էլ կդառնանք հին սերունդ և կհիանանք նոր և մեզ գերազանցած սերնդով:
«Սասնա ծռեր» կամ «Սասունցի Դավիթ», հայ ժողովրդի ազգային էպոսը կամ դյութազնավեպը, որը ստեղծվել է ժողովրդական բանահյուսության հիման վրա։
Էպոսի գաղափարական ոգին հայ ժողովրդի հերոսական մաքառումն է թշնամիների դեմ՝ հանուն ժողովրդի ազատության և անկախության, հայրենիքի և պետականության պահպանման։ Հայոց դյուցազնավեպը գաղափարական առումով արտացոլում է նաև իրականությունից ունեցած դժգոհությունն ու կառուցվելիք արդար աշխարհի նկատմամբ ունեցած փափագը՝ բոլոր դեպքերում գովաբանելով օտարի լծի դեմ ելած ժողովրդի հերոսական պայքարը։
«Սասնա ծռեր» էպոսը կառուցվածքային առումով կազմված է վիպական չորս մասերից կամ ճյուղերից, որոնցից յուրաքանչյուրը կոչվել է տվյալ ճյուղի գլխավոր հերոսի անունով՝ «Սանասար և Բաղդասար» , «Մեծ Մհեր» , «Սասունցի Դավիթ» , «Փոքր Մհեր» :
Էպոսի համահավաք բնագիրը թարգմանվել է՝ ֆրանսերեն, չիներեն, անգլերեն, հունարեն, ռուսերեն, գերմաներեն, վրացերեն, թուրքերեն, ադրջբեջաներեն և այլ լեզուներով:
Դեկտեմբերի 3-7 Փարիզում տեղի է ունեցել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ոչ նյութական մշակութային ժառանգության կոմիտեի 7-րդ նստաշրջանը: Աշխարհի ոչ նյութական ժառանգության ցանկը համալրելու հայտ այս անգամ ներկայացրել էր նաեւ Հայաստանը: Հայտնի վերնագիրն էր «Սասնա ծռեր կամ Սասունցի Դավիթ էպոսի կատարողական դրսեւորումները»:
Երանուհի Մարգարյանը նշում է, որ 60-ական թվականներին, էպոսագիտության թեմայով անցկացված համամիութենական մի խորհրդաժողովի ժամանակ «Սասնա ծռերը» ճանաչվել է ամենամարդասիրականը՝ ԽՍՀՄ բոլոր ժողովուրդների էպոսների մեջ:
2012 թ.-ին «Սասնա ծռեր» էպոսը ընգրկվեց ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ոչ նյութական ժառանգության ցուցակում:
Էպոսին իր անդրադարձն է ունեցել ՝ Կոմիտասը: Կոմիտասի ստեղծագործությունների շարքում է դյուցազնա-հերոսական «Սասունցի Դավիթ» օպերան: Օպերայի ստեղծման աշխատանքները կոմպոզիտորին չի վիճակվել ավարտել։ Պահպանվել են «Սասնա ծռեր» էպոսի հիման վրա նրա գրած երաժշտական հատվածները, որոնցով սահմանափակվում են մեզ հասած ձեռագիր նյութերը:
Նաև պետք է նշել, որ էպոսի եղանակավոր հատվածներից հայտնի են Կոմիտասի, Սպիրիդոն Մելիքյանի, Արամ Քոչարյանի և ուրիշների՝ գլխավորապես Մոկաց խմբի պատումներից գրառված 30-ից ավելի կտորներ (կան նույն երգի տարբերակներ), որոնք կարևոր են նաև ազգային մոնոդիկ (միաձայն երգեցողություն կամ գործիքային նվագ) երաժշտության ձևավորման ու զարգացման պատմության ուսումնասիրման համար։
Էպոսի մասին կան հիշատակություններ նաև Հին Կտակարանում : Ստորև կներկայացնեմ այդ հատվածը:
«Եւ եղաւ որ այն գիշերը դուրս եկաւ Տիրոջ հրեշտակը եւ զարկեց Ասորեստանցիների բանակումը հարիւր ութսունեւհինգ հազար. Եւ երբոր առաւօտը վեր կացան, եւ ահա բոլորը մեռած դիակներ էին։ Եւ Ասորեստանի Սենեքերիմ թագաւորը չուեց գնաց դարձեալ, ու նստեց Նինուէ։ Եւ երբոր նա երկրպագում էր իր աստուծուն՝ Նեսրաքի տանը, նորա որդիքը Ադրամելէք եւ Սարասար նորան սրով սպանեցին եւ իրանք փախան Արարատի երկիրը. Եւ նորա որդի Ասորդանը թագաւոր եղաւ նորա տեղ»:
Էպոսը աննկատ չի մնացել այլ ազգի պատմիչների համար: Դավթի և Խանդութի մասին զրույցների, Սասունում եղած իրեղեն ապացույցների հիշատակություններ կան 16-րդ դարի պորտուգալացի ճանապարհորդներ` Անտոնիո Տենրեյրոյի և Մեստրե Աֆոնսոյի ուղեգրական նոթերում։ Եվրոպային էպոսը հայտնի է դառձել հենց նրանց շնորհիվ։
Էպոսի վիպասացների բուն հայրենիքը Վանա լճի ավազանն ու նրանից Հարավ-Արևմուտք և Հյուսիս-Արևելք ընկած գավառներն են` Սասուն, Մուշ, Բաղեշ, Մոկք, Շատախ, Վան, Հայոց ձոր, Խլաթ, Արճեշ, Մանազկերտ, Ալաշկերտ, Բայազետ: 19-20դդ. գավառներից պանդխտած և գաղթած սերունդների միջոցով «Սասնա ծռերն» անցել է Արևելյան Հայաստան, պարսկահայերի մեջ և Թիֆլիս։
«Սասնա ծռերը» ամբողջությամբ գրի է առել՝ Գարեգին Սրվանձտյանը, 1873-ին, Մշո Առնիստ գյուղում: Երկրորդ տարբերակը 1886-ին Էջմիածնում գրի է առել՝ Մանուկ Աբեղյանը: Նորանոր տարբերակներ են գրառել՝ Գ. Հովսեփյանը, Խ. Դադյանը, Ս. Հայկունին, Ա. Աբեղյանը, Ե. Լալայանը, Կ. Մելիք–Օհանջանյանը և Ա. Ղանալանյանը:
Սասնա ծռեր էպոսի գրական մշակումներ կատարել են՝ Եղիշե Չարենցը , Հովհաննես Թումանյանը , Յակոբ Օշականը , Ավետիք Իսհակյանը , Վաղարշ Վաղարշյանը ։
Դարձե՛ք եկած ճանապարհով Ձեր հայրենի հողը Մըսրա. Բայց թե մին էլ զենք ու զոռով Վեր եք կացել դուք մեզ վըրա,
Հորում լինեն քառսուն գազ խոր Թե ջաղացի քարի տակին, — Կելնեն ձեր դեմ, ինչպես էսօր, Սասմա Դավիթ, Թուր-Կեծակին։
Էն ժամանակ աստված գիտի, Ով մեզանից կըլնի փոշման. Մե՞նք, որ կելնենք ահեղ մարտի, Թե՞ դուք, որ մեզ արիք դուշման։
Հովհաննես Թումանյան «Սասունցի Դավիթ»:
Էպոսի առեղծվածային մասերից մեկը այն է , երբ Մհերը փակվում է քարանձավում այնքան ժամանակով , մինչև կվերականգնվի արդարությունը և խաղաղությունը: «Մհերի դուռ» ժայռ-քարանձավի նմանօրինակներ են՝ Արենիում և Նորավանքում գտնվող ժայռ-քարանձավները:
«Սասունցի Դավիթ» էպոսը, մեր մշակույթի մեջ ունեցել է և կշարունակի ունենալ ամենակարևորագույն դերերից մեկը:
Կարդալ տեքստը՝ ընտրելով հարցի ճիշտ պատասխանը։ Leer el texto y marcar la respuesta correcta de cada pregunta.
Un hombre y una mujer estuvieron casados más de cincuenta años y no tenían ningún tipo de secreto entre ellos, a excepción de una caja de zapatos, que la esposa tenía en su armario, aunque el esposo jamás preguntó por ella. Un día la esposa enfermó y el médico les dijo que la enfermedad era muy grave. Entonces ella le dijo a su marido: –Creo que es hora de que sepas el secreto que he guardado durante todos estos años. El esposo, sorprendido y con curiosidad, abrió la caja y encontró dos muñecas tejidas y una gran cantidad de dinero. –Querida, ¿qué significa todo esto? -preguntó admirado. La esposa le pidió sentarse junto a ella y le dijo: –Cuando nos casamos, mi abuela me dijo que el secreto de un buen matrimonio era no discutir nunca y me aconsejó lo siguiente: cada vez que me enfadaba contigo, tenía que guardar silencio y tejer (հյուսել) una muñeca. El esposo tuvo que contenerse para no llorar de emoción, al ver que solo había dos muñecas en la caja.
–Quieres decir que en más de cincuenta años de compartir nuestro matrimonio, solo te has enfadado dos veces… ¿Y el dinero, qué significa? –¡Ah sí! −dijo la mujer. −Ese dinero es lo que gané con todas las muñecas que vendí durante todos estos años.
1.¿Qué secreto tenían un hombre y una mujer después de estar casados más de cincuenta años?
a) El hombre había escondido un tesoro en el jardín de su casa. b) La mujer guardaba en su armario zapatos de tacón muy alto. c) Día y noche la mujer estaba tejiendo para mantener a su familia. d) La mujer guardaba en su armario una caja de zapatos.
2.¿Qué pasó un día?
a) La mujer tuvo una discusión muy fuerte con su marido. b) Como la mujer estaba enferma decidió enseñar la caja de zapatos a su marido. c) La mujer decidió guardar su secreto y no decírselo a nadie. d) Un vecino dijo que la enfermedad del esposo era muy grave.
3.¿Por qué al abrir la caja el marido tuvo que contener las lágrimas?
a) Se emocionó al ver una gran cantidad de oro y muchos papeles. b) Al ver el dinero decidió comprar una casa grande en el pueblo. c) Se emocionó al ver solo dos muñecas en la caja. d) Quería agradecer a su mujer por haber tejido tantas muñecas.
4.Según la abuela, ¿cuál es el secreto de un matrimonio feliz?
a) En vez de discutir la mujer tiene que callar y tejer una muñeca. b) Los esposos tienen que discutir para llegar a un acuerdo. c) El arte de discutir es muy importante para descubrir la verdad. d) Los esposos tienen que trabajar día y noche para ganar mucho dinero.
5.¿Cómo la mujer había ganado tanto dinero?
a) Ella había vendido la casa de su abuela. b) A ella le había tocado la lotería. c) Cultivaba legumbres y hortalizas y las vendía en el mercado. d) Ella había tejido y vendido muchas muñecas durante muchos años
Համապատասխանեցնել տրված բառերը և բառակապակցությունները և դրանց թարգմանությունները։ Relacionar correctamente las palabras y expresiones dadas con sus equivalentes en armenio.
a. estar de buen humor- 3. լավ տրամադրություն ունենալ b. estar de acuerdo- 4. համաձայն լինել c. la confianza- 1. վստահություն d. aprovechar la ocasión- 2. առիթից օգտվել
a. tener razón- 2. իրավացի լինել b. suerte- 4. հաջողություն c. tener la intención- 3. մտադրություն ունենալ d. en vano-1. իզուր, անտեղի
1.Encontrar el tema de cada uno de los pasajes. Գտնել ,թե պարբերություններից յուրաքնչյուրը, որ բնագավառին է վերաբերում։
1.Goya empezó a pintar retratos y obras religiosas que le dieron un gran prestigio, hasta el punto de que en 1785 ingresó en la Academia de San Fernando y en 1789 fue nombrado pintor de corte por Carlos IV.
a) ciencia
b) medicina
c) cultura
d) matemáticas
2.El Guadalquivir o río Betis constituye el más importante curso fluvial de Andalucía y uno de los más importantes de España. Tiene 650 km. de curso, un elevado caudal y es el único río español navegable hasta una ciudad de importancia como es Sevilla.
a) astronomía
b) geografía
c) física
d) arquitectura
3.Argentina es muy famosa por tener una de las ligas de fútbol de mayor competencia a nivel internacional, además de sus triunfos conseguidos en los torneos sudamericanos.
a) medicina
b) naturaleza
c) cine
d) deporte
4.El Parque Nacional de los Picos de Europa abarca tres comunidades: Asturias, Cantabria y Castilla y León. Estos picos ofrecen la posibilidad de practicar alpinismo y senderismo.
a) música
b) astronomía
c) naturaleza
d) arte
5.El jaguar es el felino más grande del continente americano, y el tercero del mundo en tamaño. Las civilizaciones precolombinas de México, Perú y América Central adoraban a este felino poderoso.
a) medicina
b) deporte
c) arquitectura
d)zoología
2.Leer el texto y marcar la respuesta correcta de cada pregunta. Կարդալ տեքստը և նշել յուրաքանչյուր հարցի ճիշտ պատասխանը։
Un periódico local informa, que un enorme búho está aterrorizando a los paseantes del centro de Granada. El ave, capaz de transportar zorros y pequeños ciervos, se lanza desde los altos tejados hacia la gente que pasa por la zona, informa un periódico local. El búho-águila, cuyas alas miden un metro y medio, se instaló en el tejado de la estación de tren en septiembre, pero se convirtió en un problema en Navidad. Ricardo Álvarez cuenta como en la estación el avese lanzó contra él desde atrás en el momento en que él empezó a correr para coger el tren. El oyó algo como un grito muy alto y cuando miró atrás vio el búho de alas grises y garras extendidas. Otra víctima, MarcosGarcía, de 40 años y padre de cuatro hijos, declaró, que él salía del trabajo cuando oyó un grito y vio esa cara blanca viniendo hacia él. El levantó el brazo y golpeó su ala. Entonces el búho cayó al suelo, pero enseguida se levantó y se puso a volar. El hombre estaba tan asustado, que pensó que el búho iba a cogerlo. Fue a casa y llamó a la policía, pero a lo mejor pensaron que estaba borracho.
¿Qué informa un periódico local?
a) Un lobo se lanza desde el bosque hacia la gente.
b) Un elefante sale del circo y asusta a la gente.
c) Un búho horroriza a los paseantes.
d) Un zorro divertía a los pasajeros de la estación.
¿Cómo es el búho?
a) Un pequeño pájaro de alas finas.
b) Un animal doméstico.
c) Ave salvaje de grandes alas.
d) Ave parecida al ciervo.
¿Dónde atacó el búho-águila a Ricardo?
a) En la estación de buses.
b) En la estación ferrocarril.
c) En el aeropuerto.
d) En la parada de autobús.
¿Cómo reaccionó Marcos García?
a) Llamó a sus cuatro hijos.
b) Llamó a sus compañeros de trabajo.
c) Golpeó con mucha fuerza al ave.
d) Se levantó y se dirigió al hospital.
¿Qué paso al búho después de caer al suelo?
a) El ave huyó volando.
b) No pudo volar más.
c) Los empleados del parque zoológico se lo llevaron.
A. Education has the power to transform a person’s life. I am the living example of this. When I was on the streets, I thought I was not good at anything but I wrote a poem, and it got published. I went back to school to learn. I have learned the benefit of research and reading, of debate and listening. One day soon a group of fresh-faced college students will call me professor.-1. Education: the Way to the Top
B. Language has the capacity to change the world and the way we live in it. People are often afraid to call things by their direct names, use taboos not to notice dangerous tendencies. Freedom begins with naming things. This has to happen in spite of political climates, careers being won or lost, and the fear of being criticized. After Helen Caldicott used the word ‘nuclear arms race’ an anti-nuclear movement appeared.-6. The Right Word Can Bring Changes
C. I never wanted to be a teacher. Yet years later, I find myself teaching high school English. I consider my job to be one of the most important aspects of my life, still I do not teach for the love of teaching. I am a teacher because I love to learn, and I have come to realize that the best way to learn is to teach.-Teaching to Learn
D. One day my sister and I got one and the same homework. My sister finished the task in 2 minutes and went off to play. But I could not do it, so I went into my sister’s room and quickly copied her work. But there was one small problem: my father caught me. He didn’t punish me, but explained that cheating makes people feel helpless. And then I was left feeling guilty for cheating.-7. What My Father Taught Me
E. Lifelong learning does not mean spending all my time reading. It is equally important to get the habit of asking such questions as ‘what don’t I know about this topic, or subject?’, ‘what can I learn from this moment or person?’, and ‘what more do I need to learn?’ regardless of where I am, who I am talking to, or what I am doing.4. Learning That Never Stops
F. Math has always been something that I am good at. Mathematics attracts me because of its stability. It has logic; it is dependable and never changes. There might be some additions to the area of mathematics, but once mathematics is created, it is set in stone. We would not be able to check emails or play videogames without the computer solving complex algorithms.8. The Power of Numbers
G. When my high school English teacher asked us to read Shakespeare, I thought it was boring and too difficult. I agonized over the syntax — I had never read anything like this. But now I am a Shakespeare professor, and enjoy teaching Hamlet every semester. Each time I re-read the play, I find and learn something new for myself.-2. From Agony to Love
Eating Habits
If you eat very quickly, it may be enough to increase your risk of being overweight, research suggests.
Osaka University scientists looked at the eating habits of 3,000 people. Just about half of them told researchers that they A ___3. have a habit of eating quickly___ . Compared with those who did not eat quickly, fast-eating men were 84% more likely to be overweight, and women were 100% more likely to В ___. put on weight___ .
Japanese scientists said that there were a number of reasons why eating fast С __2. could be bad for your weight____ . They said it could prevent the work of a signalling system which tells your brain to stop eating because your stomach is full. They said: ‘If you eat quickly you basically fill your stomach before the system has a chance to react, so you D ___1. just overfill your stomach__ .
The researchers also explained that a mechanism that helps make us fat today, developed with evolution and helped people get more food in the periods when they were short of it. The scientists added that the habit of eating fast could be received from one’s parents genes or E ___7. learned at a very early age___ .
They said that, if possible, children should be taught to F ___5. eat as slowly as possible___ , and allowed to stop when they felt full up at mealtimes. ‘The advice of our grandmothers about chewing everything 20 times might be true — if you take a bit more time eating, it could have a positive influence on your weight.
Կարանտինյան օրերին կարծում եմ լավագույն լիցաքաթափվելու ձևերից մեկը՝ նկարելն է: Ես ցանկանում էի որևէ դիմանկար նկարել , բայց փոքր ինչ յուրահատուկ կերպով:
Նկարի ընտրությունը հեշտ էր, ընտրեցի իմ ամենասիրելի նկարներից մեկը՝ <<Մարգարտե ականջօղով աղջիկը>> դիմանկարը:
Մարգարտե ականջօղով աղջիկը
Շարունակ մտածում էի, թե ինչպես կարող եմ ինչ-որ իմպրովիզացիա անել: Փորձեցի ուսումնասիրել նկարչության ոլորտը գիտական կողմից, որպեսզի հասկանամ թե ինչ խնդիրներ կան: Արդյունքում հասկացա , որ ամենից շատ հանդիպող երևույթը դա այն է ՝ երբ տեսնում ենք որևէ հայտնի նկար, սակայն ոչ մի կերպ չենք կարողանում մտաբերել նկարի անվանումը: Արդյունքում հասկացա , թե ինչպես պետք է վարվեմ:
Նկարի իմ տարբերակը
Նկարի վրայի տառերը կարդալիս ստացվում է՝ Girl with a Parel Earring, սա նկարի անգլերեն անվանումն է: Նկարը նկարելու ողջ ընթացքում մտածում էի այն մասին, որ սա առավել արդյունավետ ուսուցման միջոց կարող է հանդիսանալ:
Ահա կարանտինյան օրերից մեկը առավել հետաքրքիր դարձնելու իմ միջոցը:
Լիլիթ Սարիբեկյան 